0

زیورآلات و جواهر هنر و کلکسیون
متریال.قطعات.ابزار پوشاک و اکسسوری
سبک زندگی
سرگرمی و مشغولیات
عروسی مجله نیک زی هندبوک فروش

نیک زی | مرور آلبوم موسیقی «تربت ‌جام»


گنجینه ((چاربیتی)) چهار استاد


انتشارات ماهور به‌تازگی آلبوم موسیقی ((تربت ‌جام)) را شامل آثار چهار استاد موسیقی تربت جام -غلامعلی پورعطایی، نورمحمد دُرپور، عبدالله سَروَر احمدی و غلامعلی نینواز- منتشر کرده است. در این آلبوم، آثاری از ((چاربیتی)) از این استادان آمده است. چاربیتی، یک فرم موسیقی در منطقه تربت ‌جام و خراسان‌ رضوی و جنوبی تا منطقه سیستان است و در واقع فرمی شعری است با چهار مصراع که همان ((دوبیتی)) است و به‌‌اشتباه به آن چاربیتی می‌گویند. در جنوب خراسان گاه به آن ((چارلِنگی)) هم گفته می‌شود. انواع دیگر فرم چاربیتی در موسیقی منطقه تربت‌ جام و باخَرْز عبارت‌اند از مقام‌هایی مانند جمشیدی،‌ هزارگی (هزارهای)، کوهستانی و سَرحدّی. شعر خوانده‌شده در این قطعه از قاضی جلال‌الدین فقهی، شاعر قرن حاضر است. ((جمشیدی)) با پیش‌نوازی مشقِ پِلتان و نوایی نیز در این آلبوم آمده.
این مقام منسوب به ایل جمشیدی از بزرگ‌ترین ایلات منطقه تربت ‌جام است. با تغییر مرزهای شرقی ایران توسط دولت بریتانیا ایستگاه‌های اصلی این ایل (و نیز ایل‌ هزاره) که تربت‌ جام در ایران و هرات در افغانستان بود، از هم جدا و این دو ایل دوپاره شدند. فراموش نکنیم تا نیمه دوم حکومت سلسله قاجار، در هرات سکه به نام شاه ایران ضرب می‌شد. در واقع، موضوع تغییر مرزها در شرق، شمال و غرب ایران به‌هیچ‌وجه تصادفی نبوده است. شعر این قطعه از سعدی است.
اما ((لیلی و مجنون))، داستانی است که در این اثر خواننده قسمتی از آن را می‌خواند. زمانی که مجنون از این جهان در می‌گذرد و او را به زندان لَحَد می‌سپارند، دو مَلَک (نَکیر و مُنکر) در جایگاهش حاضر می‌شوند و از او می‌پرسند: ((رَبِّ تو کیست؟)) مجنون آهی می‌کشد و می‌گوید: آن قدر در عشق لیلی غرق بودم که به روز محشر پروایی نداشتم. در صحرای قیامت خانه‌ای می‌سازم و با لیلی عشق‌بازی می‌کنم... از هر کاری که انجام دادم توبه اولیٰ (بالاترین) می‌کنم به ‌جز توبه از عشق لیلی [خداوند] )). ملائک (نَکیر و مُنکر) که این سخنان را از مجنون شنیدند خواستند او را عذاب دهند و با گُرز گِرانی که داشتند بر او بکوبند. در همان لحظه از جانب خداوند ندا می‌آید که دست از او بردارید و دل شوریده او را آزار ندهید؛ روز قیامت خلایق را جمع می‌کنم؛ او را به بهشت نزد خود می‌برم و به مقصود و مطلوبش می‌رسانم)).
 ((لیلی و مجنون)) در مقام ((سَرحدّی)) اجرا شده و شعر آن مناجات جُنید بغدادی است از کتاب جامع‌السلوک حضرت مولانا شاه اَمانالله نقشبندیه - مجدّد الفِ ثانی از پیروان سلسله طریقت نقشبندیه مجدّدی تربت جام. ((صیاد)) داستانی است که باز خواننده بخش‌هایی از آن را می‌خواند: ((روزی صیادی به قصد شکار به صحرا می‌رود. یک قُمری را روی شاخه درختی می‌بیند. نزدیک می‌شود. از طرف دیگر یک شاهین هم در آسمان قصد شکار قمری را دارد. پرنده که می‌بیند میان دو صیاد، یکی در زمین و دیگری در آسمان گرفتار شده، به درگاه خداوند پناه می‌برد و می‌گوید: خداوندا! هیچ راه و جا و چاره‌ای ندارم. مناجات قمری مستجاب می‌شود و ماری در زمین پای صیاد را می‌گزد و تیر صیاد از کمان رها می‌شود و به سینه شاهین می‌خورد و هر دو صیاد در زمین و آسمان از میان می‌روند: ((قضای خداوند را ندانم که چیست/دوتا زنده مُرد و یکی مُرده زیست/ اگر تیغِ عالَم بجنبد ز جا / نبُرّد رگی تا نخواهد خدا)).
 داستان صیاد در مقامی خوانده می‌شود که امروزه اشتباهاً به آن مقام ((صیاد)) می‌گویند. مرحوم نورمحمد دُرپور، غزل کُشتی‌گیری حضرت رسول (ص) با حضرت علی (ع) را در این مقام می‌خواند و به شهادت فرزند ارشدش، محمد فاروق دُرپور، آن را مقام ((کُشتی‌گیری)) می‌نامید. بعدها مقام ((صیاد)) را از روی مقام ((کُشتی‌گیری)) برداشتند. شعر مقام کُشتی‌گیری در فرم غزل و احتمالاً از مولوی یا شاعری با تخلّصِ طالب است.
همچنین نورمحمد دُرپور به شیوه پیشینیانِ خود به هر یک از شیوه‌های خواندن یک مقام ((لحن)) می‌گفت، مثلا لحنِ یاسینِ مُریدار - که استادش بود - یا مقام جمشیدی به لحنِ یاسین مریدار. در اینجا لحن نه به معنای مقام و نغمه، بلکه به معنای برداشت و شیوه درک و دریافتِ باطنی یک استاد از یک مقام است.
مرحوم غلامعلی پورعطایی نام این اجرای خود را که شعر آن از شمس‌الحق مجدّدی نقشبندی است ((از عیش باده نوشان)) گذاشته بود.  دوبیتی و چهاربیتی از معروف‌ترین آوازهای متداول در نواحی جنوب خراسان هستند که همراه با دوتار خوانده می شوند.
((ذکر لا اله الّا الله)) از ذکرهای مراسم دراویش نقشبندیه مجدّدی تربت جام است که خانقاه و جمع‌خانه ندارند و می‌توانند در هرجا و در هرشهر یا روستا گِرد هم آیند.
آنها به مراسم خود ((جَهْر)) می‌گویند که به معنای بلند و رفیع است. ((سَبزِ پَری)) داستانی در توصیف عشق و عاشقِ حقیقی است که نورمحمد دُرپور آن را در مقام ((سَرحدّی)) با لحن
ملّا نعمت خلیلی و با شعری از عبدالرحمان جامی می‌خواند: ((عشق پوشیدنی نیست (قابل پوشاندن نیست) و عاشقِ حقیقی به خاطر اخلاص خود در عشقش شُهره (رسوای) عام می‌شود و از ننگ و عار و صحبت و حدیث مردم نمی‌هراسد. مولوی می‌گوید: ((ای لولیان ای لولیان/یک لولئی دیوانه شد/ طشتش فتاد از بامِ ما/ نَک سوی مجنونخانه شد)).
 معراج‌نامه نیز داستانی است که نورمحمد دُرپور در وصف به معراج رفتن حضرت محمد‌(ص) می‌خواند: ((نقل کرده‌اند که از طایفه بنی‌هاشم نهالی رویید که صبح صادق از قدوم او منوّر شد. شاعر در وصف زیبایی آن حضرت می‌گوید قدوقامت و چشمان و مژگانش چنان زیبا بود که عقل و هوش هر انسانی را می‌ربود. در آیات مختلف قرآن کریم نام و صفات پیامبر (ص) با رموز مختلف آمده است.
خداوند آیات را بر آن حضرت از طریق جبرئیل روان کرد و لحظه‌ای که پیامبر به آسمان عروج کرد، ملائک به پیامبر مرحبا می‌گویند و خداوند به او می‌گوید: ‌ای‌حبیب من! عرش مزین شد از سبب ورود و وصال تو. بعد از آن پیامبر عرضِ حال امتِ خود را نزد خداوند می‌برد و خداوند نیز به خاطر حبیب خود گناهان امت را می‌بخشد و زمانی که پیامبر از معراج بازمی‌گردد صحابه جمع می‌شوند و به او تبریک می‌گویند)).
((معراج‌نامه)) در مقام ((سَرحدّی)) و در لحن ملّا اسرائیل اجرا شده و شعر آن از شیخ احمد جامی است.


گــــرد آوری : نیکـــــ زی

https://t.me/neekzee

منبع : روزنامه شرق




  نیک زی |  مرور آلبوم موسیقی «تربت ‌جام»
شنبه 23 بهمن 1395 - 08:49:58 374 آخرین بازدید : شنبه 5 بهمن 1398 - 10:43:31 0
*
*

عضویت در خبرنامه

از آخرین اخبار ، تخفیف ها ، محصولات و پیشنهاد های ویژه ما با خبر شوید

«فروشنده» در رتبه چهارم بهترین‌ فیلم‌های 2017

نمایش و حراج پاپ «فرانسیس بیکن» بعد از ۴۵ سال

فیلم جدید تارانتینو 95 میلیون دلاربرای سونی خرج دارد

«جنگ ستارگان» پیشتاز گیشه کریسمس سینما

رامبد جوان در صفحه اینستاگرام خود به کشتار مسلمانان میانمار واکنش نشان داد

نیک زی | رونمایی از کتاب مجموعه آثار هنر مدرن ایران و عرب

نیک زی | نسل آفرینشگر : در رثای جواد لشگری

تاثیر افزایش نرخ ارز بر عملکرد گالری‌ها چه بوده است ؟؟

نیک زی | سوء برداشت از صحبت های ((دیوید لینچ)) درباره ترک کردن فضای فیلمسازی

ناگفته‌هایی از 9 سال تلاش در نشست خبری نمایش «سهروردی»

رنه مارگریت : رمز و راز یکی از احتمالات واقعیت نیست

رکورد 10.5 میلیون دلاری فروش آثار تجسمی ایرانی در حراج‌های بین المللی

نیک زی | تازه‌ترین شماره فصلنامه «نگاه نو» و گفت‌وگوی ویژه با «نصرالله کسرائیان»

بهرام رادان در «آشفتگی» جیرانی بسیار متفاوت ظاهر می شود

دو بازیگر جدید به نمایش «شوایک، سرباز ساده دل» پیوستند

نیک زی | بیش از چهل بازیگر سرشناس تئاتر و سینمای کشور در پروژه «دی روز»

بهمن کیارستمی همزمان با روز پزشک متن تازه ای منتشر کرد

نیک زی | یک طراحی مینیمال متفاوت وسط جنگل

مراسم پایانی «جایزه قیصر امین‌پور» برگزار می شود

افتتاحیه ششمین همایش 10 روز با عکاسان برگزار می‌شود

«بی‌جنبنده» (‌دوئت) آثار نقاشی حمید زارع و الناز صباغ‌پور در گالری ژاله

رویداد تابستانی «صد اثر، صد هنرمند» افتتاح شد

کلاهبرداری با استفاده از نام مجری سرشناس

نیک زی | خوانندگان سرشناس به فاجعه منچستر واکنش نشان دادند

نسل جوان هنرمندان ایران رییس نمایشگاه میلان را تحت تاثیر قرار داد

نیک زی | واکنش دیوید بکام به حمله انتحاری ریروز در منچستر

مردادی‌های سینمای ایران را بشناسید

کتاب جدید «دن براون» در اسپانیا جنجال به پا کرد

ترانه علیدوستی از سریال شهرزاد خداحافظی کرد

نیک زی | مسافران کن هم در انتخابات شرکت می‌کنند

این هفته به چه نمایشگاهی برویم؟

نیک زی | اولین جنگل عمودی در میلان Bosco Verticale

حاشیه و متن نشست رضا میرکریمی در فیلم فجر

آلبوم جدید پرواز همای وارد بازار موسیقی شد

عتیقه ها خانه «‌شیخ یوسف آکار» در نجف را به موزه تبدیل کرد

نیک زی | زیلوبافی یزد، هنری از دل تاریخ

پرویز تناولی با «هیچ» های جدانشدنی و 40 نفر از شاگردانش در «باغ کتاب تهران»

نیک زی | کالآرت

نیک زی | آخرین مهلت ثبت نام و ارسال نخستین جایزه هنری «قلب تهران»

رکوردشکنی افتتاحیه گالری‌ها در هفته سوم پاییز با 45 نمایشگاه

نیک زی | چاپ دیوان اشعار اخوان ثالث پس از 27 سال

داریوش مهرجویی برای سینمای ایران چه آرزویی دارد ؟

نیک زی | گرامیداشت سالروز تولد کیارستمی را با پوستری جدید شیشه گران

نیک زی | طراحی متفاوت با دیوار تمام شیشه - نیک زی

نیک زی | گروه کیهان کلهر اسکار موسیقی گرفت

بردیا کیارس - رهبر مهمان ارکستر تئاتر دولتی جمهوری آذربایجان می‌شود

با یکی از کهنسال ترین هنرمندان آشنا شوید

قلمزنی شاهنامه فردوسی،بازبافی فرش‌های استاد عیسی و گچ‌بری شمس‌العماره

نیک زی | محمود پاک‌نیت از «شهرزاد 2» می گوید

پیشکسوت نقاشیخط و هنر سقاخانه ای صادق تبریزی در 79 سالگی درگذشت