0

زیورآلات و جواهر هنر و کلکسیون
متریال.قطعات.ابزار پوشاک و اکسسوری
سبک زندگی
سرگرمی و مشغولیات
عروسی مجله نیک زی هندبوک فروش

نیک زی | مرور آلبوم موسیقی «تربت ‌جام»


گنجینه ((چاربیتی)) چهار استاد


انتشارات ماهور به‌تازگی آلبوم موسیقی ((تربت ‌جام)) را شامل آثار چهار استاد موسیقی تربت جام -غلامعلی پورعطایی، نورمحمد دُرپور، عبدالله سَروَر احمدی و غلامعلی نینواز- منتشر کرده است. در این آلبوم، آثاری از ((چاربیتی)) از این استادان آمده است. چاربیتی، یک فرم موسیقی در منطقه تربت ‌جام و خراسان‌ رضوی و جنوبی تا منطقه سیستان است و در واقع فرمی شعری است با چهار مصراع که همان ((دوبیتی)) است و به‌‌اشتباه به آن چاربیتی می‌گویند. در جنوب خراسان گاه به آن ((چارلِنگی)) هم گفته می‌شود. انواع دیگر فرم چاربیتی در موسیقی منطقه تربت‌ جام و باخَرْز عبارت‌اند از مقام‌هایی مانند جمشیدی،‌ هزارگی (هزارهای)، کوهستانی و سَرحدّی. شعر خوانده‌شده در این قطعه از قاضی جلال‌الدین فقهی، شاعر قرن حاضر است. ((جمشیدی)) با پیش‌نوازی مشقِ پِلتان و نوایی نیز در این آلبوم آمده.
این مقام منسوب به ایل جمشیدی از بزرگ‌ترین ایلات منطقه تربت ‌جام است. با تغییر مرزهای شرقی ایران توسط دولت بریتانیا ایستگاه‌های اصلی این ایل (و نیز ایل‌ هزاره) که تربت‌ جام در ایران و هرات در افغانستان بود، از هم جدا و این دو ایل دوپاره شدند. فراموش نکنیم تا نیمه دوم حکومت سلسله قاجار، در هرات سکه به نام شاه ایران ضرب می‌شد. در واقع، موضوع تغییر مرزها در شرق، شمال و غرب ایران به‌هیچ‌وجه تصادفی نبوده است. شعر این قطعه از سعدی است.
اما ((لیلی و مجنون))، داستانی است که در این اثر خواننده قسمتی از آن را می‌خواند. زمانی که مجنون از این جهان در می‌گذرد و او را به زندان لَحَد می‌سپارند، دو مَلَک (نَکیر و مُنکر) در جایگاهش حاضر می‌شوند و از او می‌پرسند: ((رَبِّ تو کیست؟)) مجنون آهی می‌کشد و می‌گوید: آن قدر در عشق لیلی غرق بودم که به روز محشر پروایی نداشتم. در صحرای قیامت خانه‌ای می‌سازم و با لیلی عشق‌بازی می‌کنم... از هر کاری که انجام دادم توبه اولیٰ (بالاترین) می‌کنم به ‌جز توبه از عشق لیلی [خداوند] )). ملائک (نَکیر و مُنکر) که این سخنان را از مجنون شنیدند خواستند او را عذاب دهند و با گُرز گِرانی که داشتند بر او بکوبند. در همان لحظه از جانب خداوند ندا می‌آید که دست از او بردارید و دل شوریده او را آزار ندهید؛ روز قیامت خلایق را جمع می‌کنم؛ او را به بهشت نزد خود می‌برم و به مقصود و مطلوبش می‌رسانم)).
 ((لیلی و مجنون)) در مقام ((سَرحدّی)) اجرا شده و شعر آن مناجات جُنید بغدادی است از کتاب جامع‌السلوک حضرت مولانا شاه اَمانالله نقشبندیه - مجدّد الفِ ثانی از پیروان سلسله طریقت نقشبندیه مجدّدی تربت جام. ((صیاد)) داستانی است که باز خواننده بخش‌هایی از آن را می‌خواند: ((روزی صیادی به قصد شکار به صحرا می‌رود. یک قُمری را روی شاخه درختی می‌بیند. نزدیک می‌شود. از طرف دیگر یک شاهین هم در آسمان قصد شکار قمری را دارد. پرنده که می‌بیند میان دو صیاد، یکی در زمین و دیگری در آسمان گرفتار شده، به درگاه خداوند پناه می‌برد و می‌گوید: خداوندا! هیچ راه و جا و چاره‌ای ندارم. مناجات قمری مستجاب می‌شود و ماری در زمین پای صیاد را می‌گزد و تیر صیاد از کمان رها می‌شود و به سینه شاهین می‌خورد و هر دو صیاد در زمین و آسمان از میان می‌روند: ((قضای خداوند را ندانم که چیست/دوتا زنده مُرد و یکی مُرده زیست/ اگر تیغِ عالَم بجنبد ز جا / نبُرّد رگی تا نخواهد خدا)).
 داستان صیاد در مقامی خوانده می‌شود که امروزه اشتباهاً به آن مقام ((صیاد)) می‌گویند. مرحوم نورمحمد دُرپور، غزل کُشتی‌گیری حضرت رسول (ص) با حضرت علی (ع) را در این مقام می‌خواند و به شهادت فرزند ارشدش، محمد فاروق دُرپور، آن را مقام ((کُشتی‌گیری)) می‌نامید. بعدها مقام ((صیاد)) را از روی مقام ((کُشتی‌گیری)) برداشتند. شعر مقام کُشتی‌گیری در فرم غزل و احتمالاً از مولوی یا شاعری با تخلّصِ طالب است.
همچنین نورمحمد دُرپور به شیوه پیشینیانِ خود به هر یک از شیوه‌های خواندن یک مقام ((لحن)) می‌گفت، مثلا لحنِ یاسینِ مُریدار - که استادش بود - یا مقام جمشیدی به لحنِ یاسین مریدار. در اینجا لحن نه به معنای مقام و نغمه، بلکه به معنای برداشت و شیوه درک و دریافتِ باطنی یک استاد از یک مقام است.
مرحوم غلامعلی پورعطایی نام این اجرای خود را که شعر آن از شمس‌الحق مجدّدی نقشبندی است ((از عیش باده نوشان)) گذاشته بود.  دوبیتی و چهاربیتی از معروف‌ترین آوازهای متداول در نواحی جنوب خراسان هستند که همراه با دوتار خوانده می شوند.
((ذکر لا اله الّا الله)) از ذکرهای مراسم دراویش نقشبندیه مجدّدی تربت جام است که خانقاه و جمع‌خانه ندارند و می‌توانند در هرجا و در هرشهر یا روستا گِرد هم آیند.
آنها به مراسم خود ((جَهْر)) می‌گویند که به معنای بلند و رفیع است. ((سَبزِ پَری)) داستانی در توصیف عشق و عاشقِ حقیقی است که نورمحمد دُرپور آن را در مقام ((سَرحدّی)) با لحن
ملّا نعمت خلیلی و با شعری از عبدالرحمان جامی می‌خواند: ((عشق پوشیدنی نیست (قابل پوشاندن نیست) و عاشقِ حقیقی به خاطر اخلاص خود در عشقش شُهره (رسوای) عام می‌شود و از ننگ و عار و صحبت و حدیث مردم نمی‌هراسد. مولوی می‌گوید: ((ای لولیان ای لولیان/یک لولئی دیوانه شد/ طشتش فتاد از بامِ ما/ نَک سوی مجنونخانه شد)).
 معراج‌نامه نیز داستانی است که نورمحمد دُرپور در وصف به معراج رفتن حضرت محمد‌(ص) می‌خواند: ((نقل کرده‌اند که از طایفه بنی‌هاشم نهالی رویید که صبح صادق از قدوم او منوّر شد. شاعر در وصف زیبایی آن حضرت می‌گوید قدوقامت و چشمان و مژگانش چنان زیبا بود که عقل و هوش هر انسانی را می‌ربود. در آیات مختلف قرآن کریم نام و صفات پیامبر (ص) با رموز مختلف آمده است.
خداوند آیات را بر آن حضرت از طریق جبرئیل روان کرد و لحظه‌ای که پیامبر به آسمان عروج کرد، ملائک به پیامبر مرحبا می‌گویند و خداوند به او می‌گوید: ‌ای‌حبیب من! عرش مزین شد از سبب ورود و وصال تو. بعد از آن پیامبر عرضِ حال امتِ خود را نزد خداوند می‌برد و خداوند نیز به خاطر حبیب خود گناهان امت را می‌بخشد و زمانی که پیامبر از معراج بازمی‌گردد صحابه جمع می‌شوند و به او تبریک می‌گویند)).
((معراج‌نامه)) در مقام ((سَرحدّی)) و در لحن ملّا اسرائیل اجرا شده و شعر آن از شیخ احمد جامی است.


گــــرد آوری : نیکـــــ زی

https://t.me/neekzee

منبع : روزنامه شرق




  نیک زی |  مرور آلبوم موسیقی «تربت ‌جام»
شنبه 23 بهمن 1395 - 08:49:58 216 آخرین بازدید : یکشنبه 28 بهمن 1397 - 06:06:20 0
*
*

عضویت در خبرنامه

از آخرین اخبار ، تخفیف ها ، محصولات و پیشنهاد های ویژه ما با خبر شوید

یادواره پنج استاد موسیقی در «پنج‌گاه» علی‌اکبر شکارچی

جشنواره موسیقی جاز در عربستان سعودی!

در گالری‌ها و نگارخانه‌های تهران چه خبر است ؟

«پچ‌پچه‌های پشت ‌خط نبرد» تا پایان مهرماه تمدید شد

نیک زی | مراسم بزرگداشت زنده‌یاد استاد حسین اسدی هنرمند پیشکسوت موسیقی عاشیقلار و نوازنده قوپوز

پردرآمدترین بازیگران زن تلویزیونی بر اساس آمار فوربس چه کسانی هستند ؟

نیک زی | تئاتر فجر به حامیان پویش «من صدای آب هستم» پیوست

دغدغه های دبیر جشنواره‌ی فیلم «سبز» که در آغاز این رویداد مطرح شد

رابعه اسکویی با انتشار عکسی در کنار حرم از بازگشت به وطن خبر داد / عکس

نیک زی | موزه لودویگ

ریانا ( Rihanna ) خواننده سرشناس به کمپین مبارزه با خشونت پیوست

آواز همایون شجریان و دولتمند خالف در یک جشنواره

نیک زی | جدول برنامه های سینما و جــــــــاز سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران

نیک زی | «منهتن» وودی آلن،امروز چهارشنبه در سالن سینما تک موزه هنرهای معاصر تهران

نیک زی | درآمدی بر سینمای تجربی ( مازیار اسلامی )

نیک زی | فراخواندن مردم به شرکت در انتخابات ریاست‌جمهوری و حمایت از حسن روحانی توسط بیش از 1500 نفر از اهل قلم

نیک زی | حراج زیرقیمت شاهکار داوینچی

واکنش جالب اصغر فرهادی به خروج ترامپ از برجام

نیک زی | دستاورد چند نسل از نقاشان آبرنگ به‌نمایش درآمد

نیک زی | استقبال و تمدید «بازگشت به خانه» هارولد پینتر

نیک زی | «در ستایش زندگی» نکوداشت «عباس کیارستمی» در سالروز تولد این هنرمند در خانه هنرمندان

نیک زی | هنر ایران برای صلح روی دیوار سازمان ملل رفت

نیک زی | نمایشگاه تجربه های دیداری در ارتفاعات فراموشی

عدم حضور انجمن صنفی عکاسان در نمایشگاه مطبوعات

نیک زی | نمایش «میراث» بهرام بیضایی در تماشاخانه سنگلج

نیک زی | موزه «ننه مکرمه» در خطر تعطیلی

گزارش آماری موسیقی ایران در سه ماه نخست سال 97

نیک زی | آغاز به کار نمایشگاه عکس سلامت روان

سه میلیارد دلارارزش مالی آثار موزه هنرهای معاصر است

جلوگیری از کپی نقاشی‌ روی فرش‌های ماشینی و بشقاب

تعبیر شاعرانگی ((پایان مستمر))

شکست بازار موسیقی از اینترنت

نیک زی | یک هنرمند ایرانی کارگاه سفال فلزفام را در وین برگزار کرد

نیک زی | نمایشگاه «نگاره‌های بارون» در گالری شکوه افتتاح شد

نیک زی | اجرای دوباره «خدای کشتار» در پالیز

نیک زی | پایان برلیناله با پیشتازی فیلم «بر جسم و روح»

مجسمه گیلگمش در کرمانشاه کشف و ضبط شد

طراحی پوستر بهزاد شیشه‌گران برای عزت‌الله انتظامی

عکس هایی جدید از مسابقه بزرگ «ادابازی» امشب در خندوانه

نیک زی | بازی نادر برهانی‌مرند و نسیم ادبی در «ترن»

اجرای نمایش« اُوِردوز»

نیک زی | آخرین وضعیت اکران فیلم «فروشنده» در آمریکا

ترجمه «ریچارد سوم» شکسپیر به دست عبدالله کوثری

15 هنرمند سفالگر ایرانی در دوسالانه بین‌المللی فرانسه

تاثیر عباس کیارستمی بر هنر معاصر ایران در مستند «همراه با باد»

هنری که توانایی کاهش خسارت دارد

«تکیه دولت» کاوه کاووسی به روی بوم نقاشی

نیک زی | ساعتی با طراحی خاص

نیک زی | کنسرت «شرح این هجران» گروه «نقش» در هفتمین سال فعالیتش در تالار رودکی

یاد استاد شجریان در«نان و دندان» پرواز همای