0

زیورآلات و جواهر هنر و کلکسیون
متریال.قطعات.ابزار پوشاک و اکسسوری
سبک زندگی
سرگرمی و مشغولیات
عروسی مجله نیک زی هندبوک فروش

نیک زی | مرور آلبوم موسیقی «تربت ‌جام»


گنجینه ((چاربیتی)) چهار استاد


انتشارات ماهور به‌تازگی آلبوم موسیقی ((تربت ‌جام)) را شامل آثار چهار استاد موسیقی تربت جام -غلامعلی پورعطایی، نورمحمد دُرپور، عبدالله سَروَر احمدی و غلامعلی نینواز- منتشر کرده است. در این آلبوم، آثاری از ((چاربیتی)) از این استادان آمده است. چاربیتی، یک فرم موسیقی در منطقه تربت ‌جام و خراسان‌ رضوی و جنوبی تا منطقه سیستان است و در واقع فرمی شعری است با چهار مصراع که همان ((دوبیتی)) است و به‌‌اشتباه به آن چاربیتی می‌گویند. در جنوب خراسان گاه به آن ((چارلِنگی)) هم گفته می‌شود. انواع دیگر فرم چاربیتی در موسیقی منطقه تربت‌ جام و باخَرْز عبارت‌اند از مقام‌هایی مانند جمشیدی،‌ هزارگی (هزارهای)، کوهستانی و سَرحدّی. شعر خوانده‌شده در این قطعه از قاضی جلال‌الدین فقهی، شاعر قرن حاضر است. ((جمشیدی)) با پیش‌نوازی مشقِ پِلتان و نوایی نیز در این آلبوم آمده.
این مقام منسوب به ایل جمشیدی از بزرگ‌ترین ایلات منطقه تربت ‌جام است. با تغییر مرزهای شرقی ایران توسط دولت بریتانیا ایستگاه‌های اصلی این ایل (و نیز ایل‌ هزاره) که تربت‌ جام در ایران و هرات در افغانستان بود، از هم جدا و این دو ایل دوپاره شدند. فراموش نکنیم تا نیمه دوم حکومت سلسله قاجار، در هرات سکه به نام شاه ایران ضرب می‌شد. در واقع، موضوع تغییر مرزها در شرق، شمال و غرب ایران به‌هیچ‌وجه تصادفی نبوده است. شعر این قطعه از سعدی است.
اما ((لیلی و مجنون))، داستانی است که در این اثر خواننده قسمتی از آن را می‌خواند. زمانی که مجنون از این جهان در می‌گذرد و او را به زندان لَحَد می‌سپارند، دو مَلَک (نَکیر و مُنکر) در جایگاهش حاضر می‌شوند و از او می‌پرسند: ((رَبِّ تو کیست؟)) مجنون آهی می‌کشد و می‌گوید: آن قدر در عشق لیلی غرق بودم که به روز محشر پروایی نداشتم. در صحرای قیامت خانه‌ای می‌سازم و با لیلی عشق‌بازی می‌کنم... از هر کاری که انجام دادم توبه اولیٰ (بالاترین) می‌کنم به ‌جز توبه از عشق لیلی [خداوند] )). ملائک (نَکیر و مُنکر) که این سخنان را از مجنون شنیدند خواستند او را عذاب دهند و با گُرز گِرانی که داشتند بر او بکوبند. در همان لحظه از جانب خداوند ندا می‌آید که دست از او بردارید و دل شوریده او را آزار ندهید؛ روز قیامت خلایق را جمع می‌کنم؛ او را به بهشت نزد خود می‌برم و به مقصود و مطلوبش می‌رسانم)).
 ((لیلی و مجنون)) در مقام ((سَرحدّی)) اجرا شده و شعر آن مناجات جُنید بغدادی است از کتاب جامع‌السلوک حضرت مولانا شاه اَمانالله نقشبندیه - مجدّد الفِ ثانی از پیروان سلسله طریقت نقشبندیه مجدّدی تربت جام. ((صیاد)) داستانی است که باز خواننده بخش‌هایی از آن را می‌خواند: ((روزی صیادی به قصد شکار به صحرا می‌رود. یک قُمری را روی شاخه درختی می‌بیند. نزدیک می‌شود. از طرف دیگر یک شاهین هم در آسمان قصد شکار قمری را دارد. پرنده که می‌بیند میان دو صیاد، یکی در زمین و دیگری در آسمان گرفتار شده، به درگاه خداوند پناه می‌برد و می‌گوید: خداوندا! هیچ راه و جا و چاره‌ای ندارم. مناجات قمری مستجاب می‌شود و ماری در زمین پای صیاد را می‌گزد و تیر صیاد از کمان رها می‌شود و به سینه شاهین می‌خورد و هر دو صیاد در زمین و آسمان از میان می‌روند: ((قضای خداوند را ندانم که چیست/دوتا زنده مُرد و یکی مُرده زیست/ اگر تیغِ عالَم بجنبد ز جا / نبُرّد رگی تا نخواهد خدا)).
 داستان صیاد در مقامی خوانده می‌شود که امروزه اشتباهاً به آن مقام ((صیاد)) می‌گویند. مرحوم نورمحمد دُرپور، غزل کُشتی‌گیری حضرت رسول (ص) با حضرت علی (ع) را در این مقام می‌خواند و به شهادت فرزند ارشدش، محمد فاروق دُرپور، آن را مقام ((کُشتی‌گیری)) می‌نامید. بعدها مقام ((صیاد)) را از روی مقام ((کُشتی‌گیری)) برداشتند. شعر مقام کُشتی‌گیری در فرم غزل و احتمالاً از مولوی یا شاعری با تخلّصِ طالب است.
همچنین نورمحمد دُرپور به شیوه پیشینیانِ خود به هر یک از شیوه‌های خواندن یک مقام ((لحن)) می‌گفت، مثلا لحنِ یاسینِ مُریدار - که استادش بود - یا مقام جمشیدی به لحنِ یاسین مریدار. در اینجا لحن نه به معنای مقام و نغمه، بلکه به معنای برداشت و شیوه درک و دریافتِ باطنی یک استاد از یک مقام است.
مرحوم غلامعلی پورعطایی نام این اجرای خود را که شعر آن از شمس‌الحق مجدّدی نقشبندی است ((از عیش باده نوشان)) گذاشته بود.  دوبیتی و چهاربیتی از معروف‌ترین آوازهای متداول در نواحی جنوب خراسان هستند که همراه با دوتار خوانده می شوند.
((ذکر لا اله الّا الله)) از ذکرهای مراسم دراویش نقشبندیه مجدّدی تربت جام است که خانقاه و جمع‌خانه ندارند و می‌توانند در هرجا و در هرشهر یا روستا گِرد هم آیند.
آنها به مراسم خود ((جَهْر)) می‌گویند که به معنای بلند و رفیع است. ((سَبزِ پَری)) داستانی در توصیف عشق و عاشقِ حقیقی است که نورمحمد دُرپور آن را در مقام ((سَرحدّی)) با لحن
ملّا نعمت خلیلی و با شعری از عبدالرحمان جامی می‌خواند: ((عشق پوشیدنی نیست (قابل پوشاندن نیست) و عاشقِ حقیقی به خاطر اخلاص خود در عشقش شُهره (رسوای) عام می‌شود و از ننگ و عار و صحبت و حدیث مردم نمی‌هراسد. مولوی می‌گوید: ((ای لولیان ای لولیان/یک لولئی دیوانه شد/ طشتش فتاد از بامِ ما/ نَک سوی مجنونخانه شد)).
 معراج‌نامه نیز داستانی است که نورمحمد دُرپور در وصف به معراج رفتن حضرت محمد‌(ص) می‌خواند: ((نقل کرده‌اند که از طایفه بنی‌هاشم نهالی رویید که صبح صادق از قدوم او منوّر شد. شاعر در وصف زیبایی آن حضرت می‌گوید قدوقامت و چشمان و مژگانش چنان زیبا بود که عقل و هوش هر انسانی را می‌ربود. در آیات مختلف قرآن کریم نام و صفات پیامبر (ص) با رموز مختلف آمده است.
خداوند آیات را بر آن حضرت از طریق جبرئیل روان کرد و لحظه‌ای که پیامبر به آسمان عروج کرد، ملائک به پیامبر مرحبا می‌گویند و خداوند به او می‌گوید: ‌ای‌حبیب من! عرش مزین شد از سبب ورود و وصال تو. بعد از آن پیامبر عرضِ حال امتِ خود را نزد خداوند می‌برد و خداوند نیز به خاطر حبیب خود گناهان امت را می‌بخشد و زمانی که پیامبر از معراج بازمی‌گردد صحابه جمع می‌شوند و به او تبریک می‌گویند)).
((معراج‌نامه)) در مقام ((سَرحدّی)) و در لحن ملّا اسرائیل اجرا شده و شعر آن از شیخ احمد جامی است.


گــــرد آوری : نیکـــــ زی

https://t.me/neekzee

منبع : روزنامه شرق




  نیک زی |  مرور آلبوم موسیقی «تربت ‌جام»
شنبه 23 بهمن 1395 - 08:49:58 295 آخرین بازدید : دوشنبه 28 مرداد 1398 - 19:03:44 0
*
*

عضویت در خبرنامه

از آخرین اخبار ، تخفیف ها ، محصولات و پیشنهاد های ویژه ما با خبر شوید

نیک زی | اختصاص یک میلیارد تومان به خانه جدید تئاتری‏ها

نیک زی | فيلم‌هايي كه از جشنواره سي‌وپنجم باز ماندند

نیک زی | نمایشگاهی از زیورآلات هنرمندان ایرانی در فلورانس نمایش داده می‌شوند

گلایه هایی که «محمد رحمانیان» در نشست خبری «آینه های روبرو» مطرح کرد

کمپینی اعتراضی علاقه‌مندان ناراضی سریال «بازی تاج و تخت» برای بازسازی

همکاری آل‌پاچینو و تارانتینو در «روزی روزگاری در هالیوود»

نقاشی‌های عباس معیری پس از ٤١ سال بر دیوار گالری شیرین آویخته شد

نیک زی | خبر نامساعد شدن حال استاد محمدرضا شجریان تکذیب شد

ضرر 39 میلیون دلاری نتفلیکس در پی رسوایی «کوین اسپیسی»

تمجید مهران مدیری از 7 سال خانه‌نشینی علیرضا عصار

نیک زی | کیهان کلهر: اشعار سهراب هرگز رنگ کهنگی نگرفته است

«دانکرک» کریستوفر نولان از مرز فروش 500 میلیون دلار عبور کرد

مهناز افشاراز بازیگری و نقشش در فیلم «دارکوب» می گوید

یکی از بازیگران «بازی تاج و تخت» درگذشت

نیک زی | نقاشی سری موزیسین ها ویولن نواز

تصویر محمدعلی فروغی روی جلد شماره جدید مجله بخارا

نیک زی | نمایش آثار خوشنویسی سلحشوردر «صدای سخن عشق»

نیک زی | جدیدترین آلبوم «پالت» به بازار آمد

نیک زی | جزئیات برگزاری مهم‌ترین رویداد سینمایی سال

اگر رشت رفتین بازدید از محله نوستالژیک و هنری «پیرسرا»ی رشت رو از دست ندین

«گردآهنگ» و تدوین تمرین‌هایی برای بالابردن تکنیک نوازندگی تار و سه تار

تدارک هفته آخر پاییز گالری‌ها برای هنردوستان

تقدیر خانه کتاب در عصر کتاب از منصوره اتحادیه

اپیزودهای متفاوت در نوبت روزانه‌ی «ترانه‌های قدیمی: پیکان جوانان»

الیور استون در فرش قرمز «مصاحبه‌های پوتین» از پوتین و ترامپ چه گفت

نیک زی | نمایشگاه نقاشی‌خط نیر مصری‌پور با نام «چرا رفتی»

فیلم رسمی المپیک 2020 توکیو کارگردان خود را شناخت

با «کازوئو ایشی‌گورو» برنده نوبل امسال آشنا شوید

نیک زی | حضور گروه موسیقی «بمرانی» در نمایشی از شکسپیر

نیک زی | معرفی برگزیدگان گران‌ترین جایزه ادبی کشور

نیک زی | منتقدان نیویورک برترین‏های سال را انتخاب کردند

واکنش‌ها به حرف‌های ابراهیم حاتمی‌کیا در اختتامیه جشنواره فیلم فجر ادامه دارد

رمان جدید مصطفی مستور رونمایی شد

نیک زی | نمایشگاه «نادیده‌ها»ی مهدی سحابی در گالری سیحون

دارنده لقب AFIAP آرتیست فیاپ : عکاسی پدیده ای علمی، صنعتی گسترده و هنری ماندگار

نمایشگاه «ریشه‌ها و سنگ‌ها» تونی کرگ پس از تهران، به اصفهان سفر کرد

نیک زی | در نهمین روز جشنواره‌ی تئاتر فجر چه گذشت؟

نیک زی | «داستان‌های دیدنی» درمبخش رونمایی می‌شود

نیک زی | دبیر اجرایی دوسالانه ملی مجسمه‌سازی : این رویداد قرار است با بقیه تفاوت داشته باشد

مجموعه شعر تازه مسعود احمدی منتشر شد

سالروز تولد غزل سرای بزرگ معاصر ه.ا.سایه مبارک

کلاس بازیگری آنلاین ناتالی پورتمن

«آزاده نامداری» دختر خوب «مالاریا» پرویز شهبازی از پیشهادات بازیگری اش می گوید

چرا ترانه علیدوستی دور تلویزیون را خط کشید؟

شروع آذر درسینماها با پنج فیلم

کارگاه هنر محیطی پرسبوک در تپه‌های ماسه‌ای در اصفهان

نیک زی | آخرین وضعیت اکران فیلم «فروشنده» در آمریکا

ششمین نشست همایش بین‌المللی هفتمین دوسالانه مجسمه‌سازی تهران سه‌شنبه 11 مهرماه

نیک زی | حراج نقاشی «فریدا کالو» پس از 60 سال

نیک زی | محمدجواد ظریف و گفته هایی از کیارستمی ، فرهادی و شجریان